kzve banner menu concert

 

 

Messa da Requiem van Verdi

kzve verdi messa da requiem desktop

 

Dit concert wordt mede mogelijk gemaakt door de ondersteuning van Cultuurschakel, Fonds 1818, Joost van Vliet Makelaars en de Vrienden van KZV Excelsior.

 


Het Requiem

Veel componisten hebben een Requiem geschreven, maar die van Guiseppe Verdi is toch wel de meest meeslepende en aangrijpende van al. Angst en hoop, verdriet en troost: in dit werk bezoekt Verdi alle uithoeken van zijn muzikale genie. Als ware het een opera geeft hij vorm aan de emoties bij de dood. Van het overdonderende ’Dies Irae’ tot de verstilling in het ’Lacrimosa’. Een Requiem dat je eens in je leven gehoord moet hebben.

Het Requiem van Verdi is in twee fasen ontstaan. In 1868 stierf Rossini, hetgeen voor een aantal Italiaanse componisten aanleiding was gezamenlijk een Requiem te schrijven als eerbetoon aan deze alom bewonderde componist. Verdi schreef het zevende deel, het 'Libera me'. Door allerlei praktische problemen is het stuk nooit uitgevoerd; het bleef  "in de kast" liggen. Toen in 1873 de dichter Allessandro Manzoni overleed, een persoonlijke vriend van Verdi en bovendien door hem zeer bewonderd, besloot hij zelf een Requiem te schrijven met zijn 'Libera me' als slotdeel.

140 zangers

Het stuk werd voor het eerst uitgevoerd in de San Marco te Milaan op 22 mei 1874, precies een jaar na Manzoni's sterfdag. Er was Verdi zoveel aan gelegen deze uitvoering – die hij zelf zou dirigeren – te realiseren, dat hij een groot deel van de kosten uit eigen middelen betaalde. Hij was toen 60 jaar oud en op het hoogtepunt van zijn roem. Hij had bij de première van het Requiem de beschikking over een koor van 140 zangers en een 100 leden tellend orkest.
Excelsior zal samen met het koor Sursum Corda uit Rotterdam bij dit concert ook een koor van zo'n 140 zangers vormen, net als bij de uitvoering van Verdi.

Oratorium of opera?

Het Requiem is geschreven in dezelfde periode als de Aïda. De muziek heeft, zoals alle werken van Verdi, een duidelijk Italiaans karakter. Verdi's stijl is steeds sterk bepaald door de explosieve, meeslepende en soms melodramatische Italiaanse volksaard. Daardoor hoort men vaak de vraag of het Requiem wel een oratorium is of eigenlijk een Verdi-opera met alle muziek dramatische kenmerken daarvan. Toch wordt het werk door een diepe religieuze ernst gekenmerkt, waardoor het zich nadrukkelijk onderscheidt van zijn opera's.

Opbouw

Verdi verdeelt de compositie in zeven delen, waarvan het tweede, het 'Dies lrae' (de sequentia), het langste en het rijkst uitgewerkte deel is. Daarin treft men ook de maximale orkestbezetting aan, o.a. met de trompetten achter de schermen in het 'Tuba Mirum'. Het meest complex zijn het 'Sanctus' en het 'Libera me', waarin de dubbelkoren en dubbelfuga's de structuur bepalen. De grootste rust straalt het telkens bij herhaling getoonzette centrale 'Requiem aeternam' uit (letterlijk: 'eeuwige rust'). Dit gegeven en het herhaalde, explosieve 'Dies lrae' – de dag van het Laatste Oordeel – vormen de contrasterende pijlers, waarop het werk is gebouwd.


 

Guiseppe Verdi (1813 - 1901)

kzve messa da requiem van verdi verdiVerdi werd geboren in het gehucht Roncole nabij Busseto in het hertogdom 
Parma in Italië en stierf in Milaan. Hij was de zoon van een dorpsherbergier en zakte voor het toelatingsexamen conservatorium wegens gebrek aan muzikale aanleg. Hij bleef echter in Milaan om privé te studeren, gesteund door de muziekminnaar Barezzi, later Verdi's schoonvader. Zijn leermeester werd Lavigna. In de tijd dat hij met zijn eerste opera Oberto succes had, troffen hem veel persoonlijke tegenslagen. In 1839 stierven zijn beide kinderen, in 1840 zijn 
vrouw. Pas in 1859 trouwde hij opnieuw en wel met de zangeres Guiseppina Strepponi.

Viva Verdi!

De eerste grote successen bereikte Verdi met de opera's Rigoletto, Il Trovatore en La Traviata, alle drie geschreven tussen 1851 en 1853, die een hoogtepunt vormen in de vroege periode. Zijn stijl was in die tijd krachtig, melodieus, ietwat melodramatisch, met duidelijke voorboden van de grotere werken die nog zouden komen. Sinds de opera Nabucco was Verdi enigszins in de politiek betrokken. De onafhankelijkheidszin van het Italiaanse volk kwam in deze opera tot uitdrukking en in 1859, bij de première van Un ballo in maschera, werd de roep "Viva Verdi" – reeds eerder uitgelegd als "Viva Vittorio Emanuele Re d'ltalia" – op de muren geschreven. Van 1860 tot 1865 had Verdi zitting in het parlement. Inmiddels oogstte hij internationale roem, o.a. in St. Petersburg, Parijs en Caïro.

Wagner

De Aida is ontstaan in de zgn. middenperiode. Deze opera verscheen in 1871, toen Verdi 58 jaar was. Het is een spectaculaire en dramatische opera, muzikaal meer uitgewerkt dan de eerdere opera's. De orkestratie is rijker 
en met meer verbeeldingskracht. In deze periode componeerde Verdi ook het Requiem.
In de opmerkelijke derde periode verscheen de dramatische Otello, vaak "Wagneriaans" genoemd omdat – ongetwijfeld beïnvloed door deze grote tijdgenoot – Verdi een meer symfonische stijl ontwikkelde en ook Leitmotie
ven gebruikte. Zes jaar later volgde Falstaff, wederom meer muziekdrama dan opera en 
o.a. gekenmerkt door een opmerkelijk jeugdige humor.

Instrumentaal en religieus werk

Naast 26 opera's schreef Verdi een strijkkwartet en een Notturno, die praktisch zijn enige instrumentale werken zijn. Van zijn kerkmuziek zijn naast het Requiem het Te Deum, Stabat Mater, Ave Maria en Laudi alla Vergine, tezamen de Quattro Pezzi Sacri (vier gewijde stukken) bekend.


 

Uitvoerenden

KZV Excelsior Den Haag en COV Sursum Corda Rotterdam - koor

Holland Symfonie Orkest

Heleen Koele - sopraan
Marian Dijkhuizen - alt
Leon van Liere - tenor
Frank Dolphin Wong - bas

Johan Sonneveld - dirigent

 

   
 

KZV Excelsior

secretariaat
1e Sweelinckstraat 45
2517 GB Den Haag
secretariaat@kzvexcelsior.nl

Overige Informatie