Grepen uit de historie van Excelsior in de jaren 1981 - 2011.

Het honderdjarig bestaan

Voor de viering van het eeuwfeest in 1981 zette Excelsior diverse activiteiten op touw. Een daarvan was de uitgave van het gedenkschrift over de jaren 1881-1981. In het voorwoord onderstreepte burgemeester F.G.L.L. Schols de grote betekenis van het koor voor het Haagse culturele leven. In een terugblik wees hij op de band die het in de loop der tijd had opgebouwd met het Koninklijk Huis. Hij refereerde onder andere aan het feit dat koningin Wilhelmina en prins Hendrik regelmatig aanwezig waren bij de uitvoeringen door het koor van de Matthäus-Passion. 

Tijdens het eeuwfeest kon Excelsior zich opnieuw verheugen in koninklijke belangstelling. Prins Claus, die een grote voorliefde voor klassieke muziek had, woonde namelijk het jubileumconcert bij, dat op 30 november 1981 plaatsvond in het Circustheater in Scheveningen. 

30 november 1981: na afloop van het jubileumconcert in het Circustheater in Scheveningen spreekt Prins Claus met enkele leden van het bestuur.

Andere evenementen in het kader van het honderdjarige bestaan waren een feest voor de leden in het Eerste Vrijzinnig Christelijk Lyceum aan de Van Stolkweg en een receptie in het Nederlands Congresgebouw. Bij die laatste gebeurtenis drukte de Gemeente Den Haag nog eens haar waardering uit voor het werk van de vereniging door haar de Penning van Bijzondere Verdienste uit te reiken. Van de Koninklijke Christelijke Zangersbond kreeg Excelsior het pas ingestelde ereteken voor koren die bij de bond waren aangesloten en hun honderdjarig jubileum vierden. Ten slotte werd de eerste secretaris, de heer P.J. Weenink, apart in het zonnetje gezet. Wegens zijn grote verdiensten voor de vereniging, waarvan hij al 56 jaar lid was, werd hij onderscheiden met de eremedaille in goud, behorend bij de Orde van Oranje-Nassau. 

Een oude traditie wordt voortgezet

Het jubileumconcert was niet het enige muzikale evenement dat Excelsior in 1981 uitvoerde. Eerder dat jaar, om precies te zijn op 14 april, stond ook de Matthäus-Passion op het programma. Daarmee zette het koor de traditie voort die in 1911 was ontstaan. Sinds 1970 vonden die uitvoeringen niet meer jaarlijks plaats, maar om en om met het Haags Toonkunstkoor. In 1983 veranderde dat opnieuw. Voortaan zou Excelsior de `Matthäus' nog maar eens in de drie jaar ten gehore brengen, terwijl in de tussenliggende perioden het Haags Toonkunstkoor en het Residentie Bachkoor dat voor hun rekening zouden nemen. 

Volgens dit schema was Excelsior in 1986 aan de beurt om de Haagse `Matthäus' uit te voeren. Plaats van handeling was niet, zoals gebruikelijk, de Grote Kerk - die was dat jaar in restauratie -, maar de Kloosterkerk. De generale repetitie, die destijds nog voor het publiek was opengesteld, had een bizar verloop. Door een hevige storm stonden de glas-in-loodramen voortdurend te rammelen. Daardoor heerste er een onbestemde sfeer. Tot overmaat van ramp viel in het voorste deel van de kerk de stroom uit. Doordat de solisten, het koor en het orkest in het donker kwamen te zitten, zag het bestuur zich gedwongen de pauze te vervroegen. Het euvel was weliswaar na een half uur verholpen, maar vervolgens bleek de verwarming niet opnieuw te zijn opgestart. Zo werd het snel koud in de kerk en bleven bovendien de instrumenten niet goed op toon. De uitvoering op de dag erna - 25 maart - verliep echter zonder problemen.

Een foto van het koor tijdens de uitvoering van de Matthäus-Passion in 2006 op de cover van Vocaal, het blad van de Koninklijke Christelijke Zangersbond. 

Bij de volgende editie, in 1989, verviel de mogelijkheid dat het publiek tegen een gereduceerde prijs de generale repetitie kon bijwonen. Toen was het tevens voor het laatst dat het Residentieorkest voor de instrumentale ondersteuning zorgde. Sindsdien ligt die taak bij het Randstedelijk Begeleidingsorkest Sinfonia.

Omdat de huur van de Grote Kerk voor de vereniging te duur werd, viel het besluit om voor de uitvoering van de Matthäus-Passion in 2006 uit te wijken naar de Agneskerk in de Beeklaan. Mede wegens het 125-jarig bestaan van Excelsior maakte TV West toen opnames van het concert. De beelden werden afgewisseld met interviews met een aantal koorleden, die daarin op een rake manier onder woorden brachten hoe zij zich met deze magistrale muziek verbonden voelden. Tevens werd er een integrale geluidsopname gemaakt, die vervolgens op CD werd uitgebracht.

Op 24 maart 2012 zal, wat Excelsior betreft, de Agneskerk wederom het decor vormen voor de `Matthäus'-uitvoering. Verdere bijzonderheden over dit concert zijn te vinden op de homepage van deze website. 

Een drukke tijd

Op 19 februari 1986 vierde de Koninklijke Christelijke Zangerbond (KCZB) zijn honderdjarig bestaan. In het kader hiervan voerden negen koren, waaronder Excelsior, in het Nederlands Congresgebouw in Den Haag het stuk Choros VI uit. Deze compositie van Anthon van der Horst is een bewerking van het volledige Wilhelmus. Jan Eelkema trad hierbij als dirigent op. 

Een beeld van het concert ter gelegenheid van het eeuwfeest van de Koninklijke Christelijke Zangersbond in het Nederlands Congresgebouw in Den Haag op 19 februari 1986.

Naar aanleiding van het eeuwfeest van de KCZB zond de NRCV-televisie in de zomer van dat jaar een documentaire uit, waarin Excelsior een prominente rol speelde. Onder leiding van Hans van der Toorn bracht het in het kerkje van 't Woud stukken ten gehore van Erlebach en Mendelssohn. Een bijzonder element in de documentaire vormde de reconstructie van de Matthäus-Passion, zoals het koor die in 1944 in besloten kring had uitgevoerd (zie de foto in het pdf-bestand gedenkschrift 100 jaar). 

Deze activiteiten gingen tussen de `normale' bedrijven door. Op 25 maart stond de reguliere editie van `de Matthäus' op het programma - dat was de uitvoering waaraan de zo merkwaardig verlopen generale voorafging (zie hierboven) voorafging -, en op 11 december een concert met stukken van Erlebach, Händel, Verdi en Vaughan Williams.

Na deze drukke periode ging het er het jaar erop wat rustiger aan toe. Hoogtepunt was toen de uitvoering op 27 oktober 1987 van Die Schöpfung van Haydn ter gelegenheid van de officiële opening van de Anton Philipszaal aan het Spui. Excelsior was hiermee het eerste Haagse koor dat in deze nieuwe accommodatie mocht optreden. 

Met de tijd mee

De ontwikkelingen die zich de afgelopen decennia op technologisch gebied voltrokken, drukten uiteraard ook hun stempel op het koor. Een voorbeeld hiervan vormden de veranderingen in de methode waarop de leden de uit te voeren muziek instuderen. Aanvankelijk gebeurde dat met muziekcassettes, waarop de partijen voor de verschillende stemmen apart waren ingezongen. Later kwamen daar de oefen-CDs voor in de plaats. De in te studeren partijen zijn daarop ingespeeld met een keyboard. 

Dat ook internet voor Excelsior een belangrijke rol is gaan spelen, ervaart u nu ter plekke via dit bezoek aan onze website. U kijkt momenteel naar een vernieuwde versie, die sinds het voorjaar van 2011 in de lucht is. De oude dateerde uit 2005. De website wordt niet alleen gebruikt om meer publiciteit voor de vereniging en haar activiteiten te genereren, maar onder andere ook voor de verspreiding van informatie onder haar leden. Belangrijk in dit opzicht is het Koorbulletin, dat ongeveer eens per maand verschijnt. Ook de stukken voor de jaarvergaderingen vinden veelal via de digitale weg hun bestemming. Hetzelfde geldt voor de oefenstof, die onze dirigent, Johan Sonneveld, ons aan het eind van een repetitie opgeeft om thuis met behulp van de oefen-CD door te nemen. 

De inmiddels afgebroken Petrakerk aan de Thorbeckelaan in Den Haag. In dit gebouw hield Excelsior tot 2002 zijn repetities.

Een deel van de veranderingen vloeide niet uit de technische vooruitgang voort. Dat gold bijvoorbeeld voor de introductie in 1996 van het nieuwe logo. Het oude beeldmerk bestond uit een combinatie van de naam en een kroon. Dit attribuut verwees naar het predicaat Koninklijk, dat de vereniging sinds 1906 mag voeren. Het huidige logo, met de opvallende G-sleutel, is in juli 2011 opnieuw gestileerd door Paul Noordermeer. Daarmee maakte hij het beter geschikt voor digitale toepassingen. Paul is tevens de vaste ontwerper van de affiches voor de concerten.

Een andere, zeker niet onbelangrijke verandering was de ingebruikname van een nieuwe repetitieruimte. Vanaf de jaren vijftig oefende Excelsior namelijk in de bovenzaal van de Petrakerk aan de Thorbeckelaan. In 2002 kwam definitief vast te staan dat dit gebouw zou worden afgebroken. Daarom verhuisde het koor in november van dat jaar naar de kerkzaal van de nabijgelegen Bosbeskapel. Jammer genoeg was hier geen plek voor de vleugel die de vereniging sinds jaar en dag in eigendom had. Daarom verkocht zij het instrument aan de kerkelijke gemeente Barendrecht.

Bij alles wat er door de jaren heen in en om ons koor is veranderd, is er ook veel hetzelfde gebleven. Dat zijn vooral de prettige onderlinge sfeer, de liefde voor de muziek en de motivatie deze zo goed en zo mooi mogelijk ten gehore te brengen. 

Met dank aan Carla Slavekoorde, Marijke Derksen en Johan Morel van Mourik.

© KZV Excelsior Den Haag / Joep van Hoof 2011